As línguas celtas, que ainda existem, falam-se nas Ilhas Britânicas e na Bretanha francesa. Dividem-se em dous grupos, cada um deles com duas línguas vivas e outra ressuscitada. O primeiro grupo é o gaélico (celta q) formado por: irlandês, escocês e manês. O segundo é o britónico (celta p) formado por: galês, bretão e córnico.
A julgar polo nome pareceria que o galês seria o mais parecido ao galego, mas o seu nome em galês e Cymraeg; pola contra as linguas da rama gaélica chamam-se gaeilge (irlandês), gaidhlig (gaélico da Escócia) e gailck (mannês) ir a http://www.ibiblio.org/gaelic/canan.html para ouvir a pronuncia.
Para comparar escolheu-se o galês (cymraeg) como representante da rama britónica e o irlandês como representante da gaélica por terem as tradições escritas mais antigas, vários centos de anos mais que o galego. As palavras irlandesas, agás capall som da forma antiga do irlandês que se falava há cousa de mil anos.
Cando os comparar vemos que as palavras que o latim pronuncia (entre parêntese a pronuncia aproximada) qu (cu) como quattor (cuator) pronunciam-se cum p no galês como pedwar (peduar). Esse passo de qu a p e característico das línguas celtas da Grande Bretanha, a Gália (Francia) e o centro de Europa. Não há traças del no galego, co que é bastante difícil que na Galiza se falasse uma língua desta rama.
Pola contra no gaélico o passo de qu a c coincide co mesmo fenómeno no galego como se bota de ver nas catro primeiras linhas da tabela: ceathair (cázar)/catro, cúig (cuug)/cinco. O caso mais rechamante e o de Cé (quee); galego quem, e Cén (queem); galego que, onde as palavras irlandesas e galegas estão trocadas. Também indica que este fenómeno no galego -ou no português da Galiza se preferir- não é uma inovação, é uma persistência da língua anterior.
Asim e todo, palavras como que, e quem hainas noutros idiomas. Por exemplo segundo o linguista italiano Mario Alinei, numa língua tão longe do galego como é o finlandês, a palavra para quem e ken. Precisamos mais dados.
Aqui entra a palavra equo que tem um resultado diferente as anteriores no irlandês e no galego.
No caso de cavalo não há equivalente galês mas houvo uma deusa Epona (dos cavalos) na Gália. Neste caso o irlandês pronuncia ech (egh) e os especialistas propõem uma forma mais antiga *echuah que se pronunciaria case como eghua. Isto já é moita coincidência, e não se trata duma palavra perdida no dicionário, ech é o exemplo irlandês da primeira declinação. Capall (cápel) pola contra é uma palavra de orige estrangeiro como se bota de ver pola p, que nunca se usa na escrita das palavras de orige gaélica.
Interessa sinalar que a gheada do galego é neste caso etimológica; a forma com gheada é mais antiga - anterior á chegada do latim!- que a forma sem ela. Não é assim em todos os casos, por exemplo o galego grea (manda de cavalos) corresponde com graig (irlandês antigo) e gre (galês, córnico e bretão) co mesmo significado e sem gheada nos dous casos.
Para concluir: a lingua que se falava na Galiza antes da chegada dos romanos -e algo despois também- ou era gaélico ou devia de se parecer bastante. Compre estudarmos as línguas celtas que sobrevivem, é nomeadamente o gaélico, para resolver vários enigmas na formação do galego e para decifrar boa parte da nossa toponímia.
[24-10-2011 21:30] O pito dobre. comentou:
Como se siga a esgrimir a necesidade de ter título universitario para facer un artigo, vai chegar o momento en que só van poder opinar os premios nóbel, e daquela imos ter que aturar a Cela (a título postumo) e a Vargas Llosa(de corpo presente).
Coido que o TeT é un espazo máis axeitado para debater e compartir ideas que para sentar cátedra.
Non sei que lingua falaban na Galiza antes de chegar os romanos, pero atendendo a algúns se cadra non falaban.
Tan pouco sei quen ten a proba do algodón respecto de que e quen éra celta e quen non, se os celtas viñan ou ivan(que ao mellor ían máis que viñan!?, poidera ser ista a orixe do mito do galego na escaleira?).
Se cadra, aló(onde sexa) son celtas por ter ido nós e non por ter vido eles(independentemente de onde queira que se queira localizar a eles). Pois parece que viaxar sempre viaxamos. Supoño, que aínda que só sexa por orgullo, seremos quen de recoñecermos a capacidade cultural de aportar e non só a de aprender(copiar).
Eu sempre fun da idea de que na Galiza pre-romana falaban algo parecido ao gaélico, ou que, cando menos, tivo que haber unha relación suficientemente ampla entre os galaicos e os irlandeses como para que o intercambio linguístico non debera de ser desprezado e deixado da mao dos técnicos que estudan as linguas. É non teño o máis mínimo fundamento científico(académico) que sustente ista miña idea. Pero dende o meu coñecemento das embarcacións tradicionais galegas, e dalgúns indicios materiais coñecidos e recoñecidos por historiadores, coido que sería imposíbel que isto non fora así. E o de menos é se ista mistura é celta por parte deles, nosa ou dun que pasou por alí, cando teñasmos máis dados xa se saberá, mentras tanto, para que tanta necesidade de por nome e apelidos ao que descoñecemos?
Celtas ou non, Galiza é unha nación, ista é a cuestión!
Supoño que en troques de aplicar tanto esforzo a xulgar e descualificar as opinións dos demais, fora máis enriquecedor, simplesmente, aportar a nosa opinión persoal e disfrutar do contraste de opinións. Por iso gosto deste artigo.
[18-10-2011 23:50] Guillerme comentou:
Certo, non é o mellor artigo que lin no Terra e Tempo -tampouco o pior-, mais si que me parece interesante, aínda que o autor se cadra tivera pouco tino nos exemplos, abrir ese debate que non ten nada de españolista. Que os galaicos -os nosos devanceiros- falaban unha lingua celta a día de hoxe está tan claro que ata o señor Calo Lourido acepta iso como único parámetro que consegue total acordo entre os expertos. Virá alguén que diga: -é que hai moitas palabras celtas tamén no español!.. eu digo, e que?, acaso o castelán non naceu nos limites da vella Gallaecia oriental?, acaso non teñen os franceses ou ingleses, etc.. palabras celtas nas súas linguas?, iso non fai aos nosos antergos galaicos, máis ou menos celtofonos, que repito, é un feito que con tooodas as probas que hai a dia de hoxe, resulta irrefutabel. A min pareceme interesante o que expón o artigo, que póla das linguas celtas se falou na antiga Gallaecia é un tema completamente, aínda que vale, a exposición non foi a máis brilante.
Quería tamén dar conta da gravidade de cousas que lin, ¿acaso isto se convertiu nun fato de elitistas que piden a berros "rigor universitario ou científico"?, pensei que estaba nun lugar ben distinto.
[18-10-2011 22:52] um qualquer comentou:
É patético verificar como aqueles comentaristas mais prestes a criticar o artigo e a o qualificarem de irracional ou acientífico, entre eles o senhor Neal Baxter, e argumentando que o que conta é o galego ser a língua do povo galego, e pronto, não têm reparos em escrever os seus comentários no modelo de língua que certifica o galego ser um dialeto espanhol (ou lingua rexional). E assim que contam ser galegos, a partir da sua espanholidade?
Do outro lado, temos aqui os reintegracionistas, como o autor do artigo, a procurar qualquer filiação do galego fóra dos parámetros oficialistas e espanholistas, neste caso a celtiga. São os mesmos que andam a procurar uma outra ligação não-espanhola, a lusista. Andem errados ou não, em qualquer uma das duas “conexões extra-espanholas“, conta é que eles querem alargar os horizontes do galego a partir das suas raizes / abrolhos.
E mais uma cousa, o autor do artigo não conclue mais do que isto:
“Para concluir: a lingua que se falava na Galiza antes da chegada dos romanos -e algo despois também- ou era gaélico ou devia de se parecer bastante. Compre estudarmos as línguas celtas que sobrevivem, é nomeadamente o gaélico, para resolver vários enigmas na formação do galego e para decifrar boa parte da nossa toponímia.“
Ele não fez mais que apontar numa direção e sugerir possíveis campos de estudo. Talvez um dia se certifiquem esses vencelhos “internacionais“ do galego, ou talvez não. Por enquanto continuaremos a suportar lições de rigor científico destes inteletuais galego-espanhois que ainda não conseguiram erguer a olhada (mui galeguista, dim eles) das quatro provincias espanholas do noroeste.
[18-10-2011 15:43] Ao AntonioGil comentou:
@AntonioGil
Chámaslle discusión científica a un artigo no que se comparan 5 palabras, inspirado na wikipedia?
Que coñecementos ten de lingüística comparativa, linguas celtas e lingua galega ten o autor?
É un artigo do nivel dun panfleto españolista... e nós non somos así!
Comparemos toponimia, comparemos fonoloxía, comparemos (debidamente) o léxico, comparemos máis ca 5 palabras e falemos, logo, de discusión científica!!!
Por certo, eu acredito que Galiza ten un importante substrato celta pero, de non o ter, non pasa nada: o galego segue e seguirá a ser a nosa lingua, sexa esta como for!
Os campos marcados con* son obrigatorios.
© Fundación Bautista Álvarez de Estudos Nacionalistas
Terra e Tempo (ISSN 1575-5517)
Avenida de Lugo, 219, 1º, 15703 • Santiago de Compostela • Galiza
981 57 02 65 – info#code#bautistaalvarez#code#org